Şirketlerin Takip Etmesi Gereken En Temel Mali Tablo Analizleri

Bir şirketin yalnızca ne kadar satış yaptığına veya dönem sonunda ne kadar kâr elde ettiğine bakmak, işletmenin finansal durumunu anlamak için yeterli değildir.

Sağlıklı bir finansal yönetim için şirketlerin bilanço, gelir tablosu ve nakit akışları birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle işletmenin kârlı görünmesine rağmen nakit sıkıntısı yaşadığı durumlarda mali tablo analizleri, yönetime önemli bilgiler sağlayabilir. Şirketlerin Takip Etmesi Gereken En Temel Mali Tablo Analizleri

Finansal tablolar; işletmenin varlıkları, borçları, özkaynakları, gelir ve giderleri ile nakit akışları hakkında bilgi sağlar. TMS 1 kapsamında tam finansal tablo setinde finansal durum tablosu, kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosu, özkaynak değişim tablosu, nakit akış tablosu ve dipnotlar yer almaktadır.

Bu nedenle şirketlerin belirli aralıklarla temel finansal oranlarını ve mali tablo değişimlerini analiz etmesi, yalnızca muhasebe açısından değil, bütçe, yatırım, borçlanma ve işletme sermayesi yönetimi açısından da önemlidir.

Mali Tablo Analizi Nedir?

Mali tablo analizi, işletmenin finansal tablolarında yer alan verilerin belirli yöntemlerle incelenerek işletmenin;

• Kârlılık durumunun,

• Likiditesinin,

• Borçluluk seviyesinin,

• Sermaye yapısının,

• Nakit yaratma gücünün,

• Varlıklarını kullanma etkinliğinin

değerlendirilmesidir.

Burada amaç yalnızca "şirket kâr etmiş mi?" sorusuna cevap vermek değildir.

Asıl amaç;

Şirket nasıl para kazanıyor, kaynaklarını nasıl kullanıyor ve gelecekteki yükümlülüklerini karşılayabilecek finansal yapıya sahip mi?

sorusunu cevaplamaktır.

Bilanço Analizi

Bilanço veya finansal durum tablosu, belirli bir tarih itibarıyla işletmenin sahip olduğu varlıklar ile kaynaklarının durumunu gösterir.

Basitleştirilmiş olarak:

Varlıklar = Borçlar + Özkaynaklar

ilişkisi üzerinden değerlendirilir.

Bilançoda temel olarak;

Dönen Varlıklar

• Kasa

• Bankalar

• Ticari alacaklar

• Stoklar

• Diğer dönen varlıklar

Duran Varlıklar

• Maddi duran varlıklar

• Maddi olmayan duran varlıklar

• Finansal yatırımlar

• Diğer duran varlıklar

Kısa Vadeli Yükümlülükler/Şirketlerin Takip Etmesi Gereken En Temel Mali Tablo Analizleri

• Ticari borçlar

• Kısa vadeli banka kredileri

• Vergi ve SGK borçları

• Diğer kısa vadeli borçlar

Uzun Vadeli Yükümlülükler

• Uzun vadeli krediler

• Finansal borçlar

• Diğer uzun vadeli yükümlülükler

Özkaynaklar

• Ödenmiş sermaye

• Geçmiş yıl kârları/zararları

• Dönem net kârı/zararı

• Diğer özkaynak kalemleri

gibi hesaplar incelenir.

Cari Oran

Şirketlerin en temel likidite analizlerinden biri cari orandır.

Formül:

Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yükümlülükler

Örneğin:

Dönen varlıklar:

10.000.000 TL

Kısa vadeli yükümlülükler:

5.000.000 TL

ise:

10.000.000 / 5.000.000 = 2

cari oran elde edilir.

Cari oran, işletmenin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılayabilecek dönen varlıklarının seviyesini değerlendirmede kullanılabilir.

Ancak tek başına değerlendirilmemelidir.

Çünkü dönen varlıkların içerisinde yüksek miktarda stok veya tahsil edilmemiş ticari alacak bulunması, şirketin gerçek nakit gücünü cari orandan farklı gösterebilir.

Likidite Oranı

Cari oranın daha detaylı incelenebilmesi için likidite oranı kullanılabilir.

Basitleştirilmiş formül:

Likidite Oranı = (Dönen Varlıklar - Stoklar) / Kısa Vadeli Yükümlülükler

Örneğin:

Dönen varlıklar:

10.000.000 TL

Stoklar:

3.000.000 TL

Kısa vadeli borçlar:

5.000.000 TL

ise:

(10.000.000 - 3.000.000) / 5.000.000 = 1,40

olur.

Bu oran özellikle stoklarını hızlı şekilde nakde dönüştürmekte zorlanabilecek işletmeler açısından daha farklı bir bakış açısı sağlayabilir.

Nakit Oranı

Şirketin en likit varlıklarıyla kısa vadeli borçlarını karşılama gücünü incelemek için nakit oranı kullanılabilir.

Basitleştirilmiş olarak:

Nakit Oranı = Hazır Değerler / Kısa Vadeli Yükümlülükler

Burada kasa ve banka gibi nakit ve nakit benzeri varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere oranı incelenir.

Örneğin şirketin;

Kasa + Banka: 2.000.000 TL

Kısa vadeli borç: 5.000.000 TL

ise:

2.000.000 / 5.000.000 = 0,40

oranı ortaya çıkar.

Bu analiz, özellikle kısa vadeli ödeme kapasitesinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Borçluluk Oranı

Şirketlerin finansman yapısını değerlendirmek için borçluluk oranı da takip edilmelidir.

Basitleştirilmiş formül:

Borçluluk Oranı = Toplam Borçlar / Toplam Varlıklar × 100

Örneğin:

Toplam borç:

20 milyon TL

Toplam varlık:

40 milyon TL

ise:

20 / 40 × 100 = %50

borçluluk oranı bulunur.

Bu oran şirket varlıklarının ne kadarının borç kaynaklarıyla finanse edildiği hakkında bilgi verir.

Özkaynak Oranı

Borçluluk analizinin yanında işletmenin kendi kaynaklarının toplam finansal yapı içerisindeki payı da incelenebilir.

Formül:

Özkaynak Oranı = Özkaynaklar / Toplam Varlıklar × 100

Örneğin:

Özkaynak:

25 milyon TL

Toplam varlık:

50 milyon TL

ise:

25 / 50 × 100 = %50

özkaynak oranı elde edilir.

Özkaynakların ve borçların birlikte değerlendirilmesi şirketin finansman yapısının daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabilir.

Gelir Tablosu Analizi

Bilanço şirketin belirli bir tarihteki finansal durumunu gösterirken, gelir tablosu belirli bir dönemde gerçekleşen gelir ve giderlerin sonucunu ortaya koyar.

Gelir tablosunda temel olarak:

Hasılat

−

Satışların Maliyeti

=

Brüt Kâr

−

Faaliyet Giderleri

=

Faaliyet Kârı

−

Finansman ve Diğer Giderler

=

Vergi Öncesi Kâr

−

Vergiler

=

Net Dönem Kârı

şeklinde bir yapı üzerinden analiz yapılabilir.

Brüt Kâr Marjı

Şirketin satışlarından ürün veya hizmet maliyeti düşüldükten sonra ne kadar brüt kâr oluşturduğunu gösterir.

Formül:

Brüt Kâr Marjı = Brüt Kâr / Net Satışlar × 100

Örneğin:

Net satış:

10 milyon TL

Satışların maliyeti:

6 milyon TL

Brüt kâr:

4 milyon TL

ise:

4 / 10 × 100 = %40

brüt kâr marjı bulunur.

Bu oran özellikle ürün fiyatlandırması ve maliyet kontrolü açısından önemlidir.

Ticari Alacakların Takibi

Şirket kârlı olduğu halde neden nakit sıkıntısı yaşayabilir?

Bunun önemli nedenlerinden biri ticari alacakların yüksek olmasıdır.

Örneğin şirket:

10 milyon TL satış

yapmış olabilir.

Ancak müşterilerden yalnızca:

4 milyon TL tahsil edilmişse

şirketin gelir tablosunda satış görülürken banka hesabında aynı tutarda nakit bulunmayabilir.

Bu nedenle şirketler;

• Toplam ticari alacak,

• Vadesi geçmiş alacak,

• Ortalama tahsilat süresi,

• Müşteri bazlı alacaklar

gibi göstergeleri düzenli takip etmelidir.

Nakit Akış Analizi

Bir işletmenin kâr etmesi, mutlaka aynı miktarda nakit yarattığı anlamına gelmez.

Bu nedenle nakit akış analizi, mali tablo analizlerinin en önemli bölümlerinden biridir.

TMS 7, nakit akışlarının işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri olarak sınıflandırılmasını öngörür. Nakit akış bilgilerinin işletmenin nakit yaratma kapasitesi, likiditesi ve borç ödeme gücünün değerlendirilmesine yardımcı olduğu belirtilmektedir.

İşletme Faaliyetlerinden Nakit Akışı

• Müşteri tahsilatları

• Tedarikçi ödemeleri

• Personel ödemeleri

• Vergiler

• Günlük faaliyetlerden kaynaklanan diğer nakit hareketleri

Yatırım Faaliyetlerinden Nakit Akışı

• Makine alımı

• Araç alımı

• Gayrimenkul yatırımı

• Maddi duran varlık satışları

Finansman Faaliyetlerinden Nakit Akışı

• Kredi kullanımı

• Kredi geri ödemeleri

• Sermaye artışı

• Temettü ödemeleri

gibi işlemler analiz edilir.

Mali Tablo Analizleri Tek Başına Değerlendirilmemeli

Bir şirketin finansal durumunu yalnızca tek bir oran üzerinden değerlendirmek doğru değildir.

Örneğin yüksek cari oran ilk bakışta olumlu görünebilir.

Ancak dönen varlıkların önemli bir bölümünü;

tahsili gecikmiş alacaklar

oluşturuyorsa şirketin gerçek likiditesi farklı olabilir.

Benzer şekilde yüksek net kâr marjı da tek başına yeterli değildir.

Şirketin;

• Borçluluk oranı,

• Nakit akışı,

• Alacak tahsil süresi,

• Stok seviyesi,

• Finansman giderleri

birlikte incelenmelidir.

Özellikle kârlılık ile nakit akışının birbirinden farklı olduğu unutulmamalıdır. TMS 7 de nakit akış bilgilerinin işletmenin nakit yaratma kapasitesi, likiditesi ve borç ödeme gücünün değerlendirilmesinde önemli olduğunu belirtmektedir.

Bu nedenle şirketlerin mali tablolarını yalnızca yıl sonunda vergi veya raporlama amacıyla değil, aylık ve düzenli bir yönetim aracı olarak analiz etmesi; finansal risklerin, nakit ihtiyaçlarının ve kârlılık değişimlerinin daha erken fark edilmesine yardımcı olabilir.